Pod koniec zmiany stopy bolą, a wydane buty uciskają albo nasilają dolegliwości. Zwolnienie z obowiązku noszenia obuwia roboczego nie przysługuje automatycznie, nawet gdy noszenie go jest niewygodne; inaczej może być, gdy lekarz stwierdzi przeciwwskazania, ale samo zaświadczenie nie zawsze oznacza, że można pracować bez ochrony stóp.
Najpierw ustal, czy buty są robocze, czy chronią przed zagrożeniem
- Nie zdejmuj ich samodzielnie, jeśli na stanowisku obuwie jest wymagane w ocenie ryzyka lub przepisach zakładowych.
- Poproś o ocenę problemu przez przełożonego i służbę BHP, a przy dolegliwościach zdrowotnych skontaktuj się z lekarzem.
- Zaświadczenie nie zawsze zwalnia z ochrony; może oznaczać potrzebę dobrania innego obuwia albo zmiany warunków pracy.
- Własne buty nie są automatycznym zamiennikiem obuwia wymaganego ze względów bezpieczeństwa.
Nie każdy but roboczy pełni tę samą funkcję
Potoczne określenie „buty robocze” obejmuje różne rodzaje obuwia. Jedne mają spełniać wymagania higieniczne lub technologiczne, inne chronią stopę przed urazem, na przykład uderzeniem, poślizgnięciem albo przebiciem podeszwy. Od tego rozróżnienia zależy, czy można szukać zamiennika, czy trzeba zachować ochronę.
Kodeks pracy rozdziela odzież i obuwie robocze od środków ochrony indywidualnej. Pracodawca określa wyposażenie wymagane na danym stanowisku, a pracownik ma używać przydzielonych środków zgodnie z przeznaczeniem. Zgodnie z art. 2379 § 1 pracodawca nie może dopuścić do pracy bez obuwia przewidzianego dla stanowiska.
Uważam, że pierwszym krokiem powinno być sprawdzenie, przed jakim konkretnie zagrożeniem chroni wymagany model. Jeśli problemem jest fason lub ucisk, można szukać innego dopasowanego obuwia o wymaganych właściwościach. Jeśli zagrożenie nadal występuje, zwykłe wygodne buty nie załatwią sprawy.
Własne obuwie nie daje automatycznego zwolnienia
Możliwość używania własnych butów jako obuwia roboczego zależy od decyzji pracodawcy i warunków stanowiska. Kodeks pracy dopuszcza takie rozwiązanie za zgodą pracownika, gdy obuwie spełnia wymagania BHP i stanowisko zostało do tego wyznaczone. Są też wyłączenia, między innymi przy bezpośredniej obsłudze maszyn oraz pracach grożących intensywnym zabrudzeniem lub skażeniem, według porad Państwowej Inspekcji Pracy o obuwiu roboczym.
To jednak nie oznacza, że można przynieść dowolne buty i samodzielnie uznać je za równoważne przydzielonym. Ekwiwalent za używanie własnego obuwia dotyczy dopuszczonego rozwiązania, a nie pieniędzy wypłacanych w zamian za rezygnację z ochrony wymaganej na stanowisku. Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje, że pracodawca ustala rodzaje obuwia i zasady jego przydziału po konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami.
Zaświadczenie lekarskie uruchamia ocenę, a nie samodzielne zwolnienie
Gdy buty powodują ból, otarcia albo nasilają problem zdrowotny, zgłoś to przełożonemu i poproś o skierowanie na badania profilaktyczne z opisem warunków pracy oraz problemu z obuwiem. Lekarz medycyny pracy ocenia zdolność do pracy na określonym stanowisku. Nie zakładaj, że krótkie zaświadczenie od dowolnego lekarza automatycznie zmienia zasady BHP; przekaż pracodawcy orzeczenie lub zalecenie dotyczące ograniczeń, a stan zdrowia omów z lekarzem.
Możliwy wynik zależy od tego, czy da się zachować ochronę stóp innym sposobem. Przy ucisku lekarz może wskazać ograniczenie lub potrzebę dostosowania warunków, a pracodawca powinien ocenić, czy dostępny jest model spełniający wymagania stanowiska. Jeśli wymaganej ochrony nie da się pogodzić z przeciwwskazaniami, pracownik nie powinien po prostu kontynuować pracy w zwykłym obuwiu; potrzebne jest ustalenie bezpiecznego rozwiązania.
| Sytuacja | Co może z niej wynikać | Co zrobić |
|---|---|---|
| But obciera, ale nie ma diagnozy ani orzeczenia | Możliwy problem z dopasowaniem lub konstrukcją modelu | Zgłoś dolegliwość i poproś o sprawdzenie innego zgodnego modelu |
| Lekarz stwierdza przeciwwskazanie do używania danego obuwia | Trzeba ocenić, czy można dobrać alternatywę bez utraty ochrony | Przekaż dokument pracodawcy i skonsultuj rozwiązanie z medycyną pracy oraz BHP |
| Pracodawca nie dopuszcza do pracy bez wymaganego obuwia | Może brakować bezpiecznego wariantu dla danego stanowiska | Poproś o wskazanie zagrożenia i możliwości zmiany obuwia lub organizacji pracy |
| Nie zgadzasz się z orzeczeniem lekarza medycyny pracy | Możliwa jest procedura ponownego badania | Złóż uzasadniony wniosek za pośrednictwem lekarza, który wydał orzeczenie |
Przy sporze o orzeczenie pilnuj terminu siedmiu dni
Jeżeli problem dotyczy treści orzeczenia lekarskiego wydanego w ramach badań profilaktycznych, osoba badana lub pracodawca mogą wnieść uzasadnione odwołanie. Państwowa Inspekcja Pracy podaje, że wniosek składa się w ciągu 7 dni od otrzymania orzeczenia, za pośrednictwem lekarza, który je wydał; ponowne badanie przeprowadza właściwy podmiot odwoławczy, a wydane po nim orzeczenie jest ostateczne.
- Sprawdź datę otrzymania orzeczenia i jego treść.
- Jeśli się z nim nie zgadzasz, przygotuj pisemny, uzasadniony wniosek o ponowne badanie.
- Przekaż go lekarzowi, który wydał orzeczenie, w terminie wskazanym przez PIP.
Ta procedura dotyczy odwołania od orzeczenia, a nie każdej rozmowy o niewygodnych butach. Gdy problemem jest sam model obuwia, zgłoszenie do przełożonego i służby BHP może być właściwszym pierwszym krokiem. Przy bezpośrednim zagrożeniu zdrowia nie próbuj rozstrzygać sporu przez samowolne zdjęcie ochrony; poproś o bezpieczne odsunięcie od czynności do czasu wyjaśnienia sytuacji.
Najbezpieczniej szukać zamiennika, nie rezygnować z ochrony
Jeśli przydzielone obuwie sprawia kłopot, poproś o określenie wymaganych właściwości ochronnych i sprawdzenie alternatywnego modelu. Podczas rozmowy podaj, co dokładnie się dzieje: ucisk w palcach, ból przy chodzeniu, otarcia czy problem z wkładką. Takie informacje ułatwiają odróżnienie kwestii dopasowania od przeciwwskazania zdrowotnego.
Przepisy prawa pracy i BHP są złożone, a opis nie zastępuje porady prawnika ani indywidualnej oceny lekarza medycyny pracy. Przed rezygnacją z obuwia wymaganego na stanowisku skonsultuj sytuację z pracodawcą, służbą BHP lub prawnikiem, a dolegliwości zdrowotne omów z lekarzem.
