Wchodzisz do hali, widzisz niebieski znak z białą sylwetką w kasku, a na rękawicy podobny symbol otoczony dodatkowymi cyframi. Piktogram przy wejściu wskazuje wymagany rodzaj ochrony, a oznaczenie na produkcie opisuje jego właściwości, choć sam obrazek nie zawsze wystarcza do oceny, czy sprzęt pasuje do zagrożenia.
Najpierw odróżnij znak nakazu od oznaczenia produktu
- Niebieski okrąg z białym symbolem oznacza nakaz stosowania wskazanej ochrony.
- Piktogram na ŚOI może wskazywać normę lub rodzaj potwierdzonej ochrony; odczytuj go razem z kodami i instrukcją.
- CE nie mówi, przed jakim zagrożeniem chroni produkt i nie zastępuje sprawdzenia jego parametrów.
- „X” w oznaczeniu rękawicy może znaczyć, że danej właściwości nie badano, a nie że produkt uzyskał słaby wynik.
Niebieski znak nakazu mówi, co założyć w danej strefie
Na drzwiach warsztatu widzisz biały symbol ochronników słuchu na niebieskim tle. To znak nakazu: sygnalizuje, jakiego rodzaju ochronę trzeba stosować w oznaczonym miejscu. Nie określa jednak modelu ani parametrów konkretnego produktu.
Wśród przykładów z serii ISO 7010 są oznaczenia M003 dla ochrony słuchu, M004 dla ochrony oczu, M008 dla obuwia ochronnego i M009 dla rękawic. Spotyka się też znaki dotyczące odzieży ochronnej, ochrony głowy i dróg oddechowych. Sam znak bywa zbyt ogólny, by wskazać potrzebny wariant, więc przy konkretnym stanowisku powinny mu towarzyszyć czytelne zasady lub instrukcje.
Oznaczenia na produkcie opisują jego ochronę, a nie zasady wejścia
Na metce, etykiecie lub opakowaniu symbole pełnią inną rolę niż tablica przy wejściu. Mogą wskazywać normę, typ zagrożenia albo parametry osiągnięte w badaniach. Trzeba czytać je razem z kodami i instrukcją, bo sam rysunek rękawicy czy buta nie podaje poziomu ochrony.
Rozporządzenie UE 2016/425 przewiduje, że oznaczenia związane ze zdrowiem i bezpieczeństwem na ŚOI powinny, jeśli to możliwe, mieć postać zharmonizowanych piktogramów lub ideogramów. Mają być czytelne i zrozumiałe; jeśli produkt jest zbyt mały, część informacji może znaleźć się na opakowaniu i w instrukcji. Nieczytelna lub niepełna metka to powód, by zajrzeć do dokumentacji, a nie zgadywać znaczenie symbolu.
Rozdzielam też dwie rzeczy, które łatwo pomylić: oznakowanie CE potwierdza spełnienie właściwych wymagań dla produktu, ale samo nie wskazuje, przed jakim konkretnie zagrożeniem chroni. Rozporządzenie dopuszcza umieszczenie piktogramu lub innego oznaczenia ryzyka przy CE, lecz nie oznacza to, że sam znak CE zastąpi opis przeznaczenia i parametrów.
Kod przy piktogramie rękawicy może zmienić ocenę jej przydatności
Dwie rękawice mogą mieć podobny symbol ochrony mechanicznej, a jednak różnić się wynikami badań. W oznaczeniu według EN 388:2016+A1:2018 kolejne pozycje odnoszą się do ścierania, przecięcia ostrzem, rozdzierania, przekłucia i odporności na przecięcie badanego inną metodą; dodatkowe „P” oznacza potwierdzoną ochronę przed uderzeniem.
Przykład 3 4 4 3 E P nie jest jedną zbiorczą oceną rękawicy. To zestaw wyników dla różnych właściwości, więc przy pracy z ostrymi krawędziami trzeba zwrócić uwagę na pozycję dotyczącą przecięcia, a przy ryzyku uderzenia także na końcowe „P”. Symbol „X” oznacza, że danego parametru nie badano, natomiast „0” wskazuje, że nie osiągnięto najniższego poziomu skuteczności. Brak badania nie jest tym samym co słaby wynik.
Podobna ostrożność przydaje się przy obuwiu. Norma PN-EN ISO 20345:2022-09 dotyczy obuwia bezpiecznego i obejmuje wymagania podstawowe oraz dodatkowe, między innymi związane z ryzykiem mechanicznym, poślizgiem i temperaturą. Sama nazwa normy nie rozstrzyga, czy konkretna para będzie odpowiednia do pracy w błocie, przy rozlanych płynach lub w kontakcie z określoną substancją.
Przy niejasnym oznaczeniu sprawdź zagrożenie, kod i instrukcję
Gdy na znaku i etykiecie pojawiają się podobne symbole, łatwo uznać je za równoważne. Najpierw ustal, czy patrzysz na nakaz dla strefy, czy na parametry wyrobu, a potem zestaw je z zagrożeniem przy konkretnej pracy. Poniższa tabela pomaga wybrać następny krok, zamiast opierać decyzję na samym obrazku.
| Sytuacja | Co może oznaczać | Co zrobić |
|---|---|---|
| Niebieski okrąg z symbolem okularów przy wejściu | W strefie wymagane jest stosowanie ochrony oczu. | Sprawdź zasady stanowiska i dobierz okulary lub osłonę odpowiednią do rodzaju odprysków i pozostałych zagrożeń. |
| Na rękawicy jest piktogram i kod EN 388 z „X” | Jednej z właściwości nie poddano badaniu w ramach danego oznaczenia. | Sprawdź, której pozycji dotyczy „X”, i nie zakładaj, że rękawica chroni przed tym zagrożeniem. |
| Produkt ma CE, ale brak czytelnej informacji o przeznaczeniu | Sam znak CE nie pozwala ustalić rodzaju ani poziomu ochrony. | Odszukaj instrukcję i oznaczenia na opakowaniu; jeśli nadal nie da się potwierdzić parametrów, nie wybieraj produktu na podstawie CE. |
| Na opakowaniu jest piktogram, lecz na małym produkcie go nie ma | Informacja mogła zostać przeniesiona do dokumentacji ze względu na rozmiar wyrobu. | Przeczytaj instrukcję producenta przed użyciem i zachowaj ją do późniejszej kontroli oznaczeń. |
Przy wyborze rękawic do montażu z ostrymi krawędziami sam piktogram ochrony mechanicznej jeszcze nie wystarczy. Jeśli oznaczenie ma „X” w pozycji dotyczącej interesującego zagrożenia, nie traktuj go jak potwierdzonego wyniku. W pierwszej kolejności dopasuj badany parametr do ryzyka na stanowisku, a dopiero potem porównuj pozostałe właściwości.
Trzy pomyłki, przez które piktogram daje fałszywe poczucie bezpieczeństwa
Pomyłka pierwsza: „CE znaczy, że sprzęt nadaje się do każdej pracy”. Nie znaczy. Oznakowanie CE nie zastępuje informacji o przeznaczeniu, poziomach ochrony ani warunkach użytkowania; te trzeba odczytać z oznaczeń i instrukcji produktu.
Pomyłka druga: „X oznacza najniższą klasę”. W opisie oznaczenia rękawic według EN 388 „X” oznacza brak badania danego parametru, a „0” informuje o nieosiągnięciu najniższego poziomu skuteczności. Ta różnica może zdecydować, czy rękawica nadaje się do zadania z ryzykiem przecięcia.
Pomyłka trzecia: „jeden piktogram na znaku określa dokładny model ŚOI”. Znak nakazu wskazuje kategorię ochrony, nie wszystkie cechy, których potrzebujesz. Oznaczenie ochrony oczu nie rozstrzyga na przykład, czy do danej pracy wystarczą okulary, czy potrzebna będzie szczelna osłona, dlatego trzeba uwzględnić opis zagrożenia i instrukcję stanowiskową.
Dobry odczyt zaczyna się od pytania, przed czym sprzęt ma chronić
Piktogram skraca komunikat, ale nie zastępuje oceny ryzyka ani danych o produkcie. Najpierw rozpoznaj zagrożenie, potem odczytaj wymagany rodzaj ochrony, a na końcu sprawdź parametry konkretnego ŚOI. Taka kolejność ogranicza ryzyko, że podobny symbol na ścianie i na metce zostanie uznany za tę samą informację.
Za najbezpieczniejszy sposób czytania oznaczeń uważam właśnie to rozdzielenie: znak przy wejściu mówi, co trzeba stosować w strefie, a dokumentacja produktu wyjaśnia, jakie właściwości ma dany model. Gdy symbol jest niejasny albo kod nie obejmuje potrzebnego zagrożenia, nie zgaduj na podstawie samego rysunku.
