Na budowie znajdujesz w magazynie szelki z nieczytelną metką i nie wiesz, czy można je jeszcze wydać do pracy. Nie ma jednego terminu ważności obowiązującego wszystkie modele, bo okres użytkowania określa producent, a uszkodzenie lub udział w powstrzymaniu upadku może wykluczyć sprzęt z użycia wcześniej.

O dopuszczeniu szelek decydują instrukcja, stan i historia użytkowania
- Sprawdź instrukcję konkretnego modelu, bo nie istnieje jeden uniwersalny termin przydatności.
- Rozróżnij datę produkcji i pierwszego użycia; producent może liczyć okres od jednej z nich.
- Po powstrzymaniu upadku wycofaj szelki, nawet jeśli nie widać uszkodzeń.
- Kontroluj je przed każdym użyciem i prowadź udokumentowane przeglądy okresowe zgodnie z instrukcją.
Termin zależy od modelu, a nie od jednej reguły dla wszystkich szelek
Na metkach różnych uprzęży możesz spotkać różne okresy użytkowania. Przykładowo instrukcje wybranych modeli PROTEKT podają maksymalnie 10 lat od daty produkcji, natomiast materiały CIOP-PIB opisują często spotykany pięcioletni okres użytkowania szelek z taśm poliamidowych lub poliestrowych. Te wartości nie są sprzeczne: dotyczą różnych wytycznych i modeli, dlatego nie należy przenosić terminu z jednej uprzęży na inną.
Nie zakładaj więc, że każde szelki są ważne 5 albo 10 lat. Sprawdź instrukcję przypisaną do modelu i odczytaj, od jakiego zdarzenia producent liczy czas: produkcji, wydania do użytkowania czy pierwszego użycia. Jeśli nie da się ustalić modelu lub instrukcji, nie wydawaj sprzętu do pracy, dopóki osoba odpowiedzialna za ŚOI nie potwierdzi jego statusu.
Datę na metce trzeba połączyć z zapisem w karcie użytkowania
Dwie daty mogą prowadzić do innego wyniku. Data produkcji mówi, kiedy powstał sprzęt, ale karta użytkowania może zawierać datę przekazania go do pracy, a instrukcja konkretnego modelu określa, która z nich rozpoczyna okres użytkowania. Nie licz terminu od daty zakupu, jeśli producent wskazuje inny początek.
Przykład: szelki wyprodukowano w 2021 roku, a do pracy wydano w 2023 roku. Jeżeli instrukcja wskazuje limit liczony od produkcji, liczy się wcześniejsza data; jeżeli podaje inny sposób liczenia, postępuj zgodnie z nim. Sama karta nie przedłuża żywotności, ale bez niej trudniej ustalić historię kontroli, napraw i użytkowania.
Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP wymaga okresowego sprawdzania i dokumentowania stanu ŚOI oraz wymiany zgodnie ze wskazaniami producenta lub po utracie właściwości ochronnych. CIOP-PIB wskazuje z kolei na kontrolę przed użyciem oraz okresową kontrolę przez kompetentną osobę, co najmniej raz w roku. Przegląd nie zatrzymuje ani nie odnawia terminu określonego przez producenta.
Po upadku lub uszkodzeniu nie czekaj na koniec terminu
Uprząż może wyglądać poprawnie, a mimo to nie nadawać się do dalszej pracy. Jeśli brała udział w powstrzymaniu spadania, wycofaj ją z użytkowania zgodnie z instrukcją; materiały CIOP-PIB zalecają takie postępowanie niezależnie od widocznych śladów. To samo dotyczy sprzętu z uszkodzeniami albo budzącego wątpliwości co do niezawodności.
Przed założeniem obejrzyj taśmy i szwy, sprawdź klamry oraz elementy metalowe. Przecięcia, przetarcia, nadpalenia, ślady działania chemikaliów, odkształcenia albo brak czytelnych oznaczeń wymagają wstrzymania użycia i oceny zgodnie z procedurą producenta. Nie naprawiaj samodzielnie taśm ani szwów i nie uznawaj sprzętu za bezpieczny tylko dlatego, że przeszedł kontrolę wzrokową.
Ta sama wada może oznaczać różne działanie, ale nie dalszą pracę „na próbę”
Gdy status uprzęży nie jest oczywisty, najpierw odsuń ją od sprzętu gotowego do wydania. Poniższa tabela pomaga ustalić następny krok, ale nie zastępuje instrukcji danego modelu ani oceny osoby kompetentnej.
| Sytuacja | Możliwa przyczyna lub skutek | Co zrobić |
|---|---|---|
| Minął termin podany w instrukcji | Producent nie gwarantuje już zachowania właściwości ochronnych | Wycofaj szelki, nawet jeśli wyglądają dobrze |
| Szelki zatrzymały upadek | Mogły zostać przeciążone bez widocznych uszkodzeń | Natychmiast wycofaj je z użytkowania i postępuj według instrukcji |
| Taśma jest przecięta, przetarta lub nadpalona | Uszkodzenie może osłabić konstrukcję | Nie używaj; przekaż sprzęt do oceny zgodnie z procedurą pracodawcy i producenta |
| Brak metki, instrukcji lub karty użytkowania | Nie da się pewnie potwierdzić modelu, terminu ani historii kontroli | Wstrzymaj wydanie do czasu weryfikacji; jeśli nie można jej przeprowadzić, wycofaj sprzęt |
| Nie ma śladów uszkodzeń, a termin nie upłynął | Możliwe dopuszczenie, o ile kontrola i dokumentacja są aktualne | Wykonaj kontrolę przed użyciem i sprawdź wpis o przeglądzie okresowym |
Przy wątpliwościach dotyczących tego, jak odczytać oznaczenia, nie wpisuj własnej daty ważności. Zidentyfikuj model i skonsultuj przypadek z osobą kompetentną albo producentem; do czasu wyjaśnienia szelki powinny pozostać poza użytkowaniem.
Najbezpieczniejsza decyzja zaczyna się od identyfikacji modelu
Moim zdaniem największym błędem jest traktowanie kontroli jako sposobu na „przedłużenie” terminu. Kontrola odpowiada na pytanie o stan sprzętu w danym momencie, ale nie unieważnia ograniczeń producenta ani historii obciążenia.
Jeśli masz szelki o niepewnym pochodzeniu, zacznij od metki i karty, a potem porównaj je z instrukcją konkretnego modelu. Brak możliwości potwierdzenia tych danych to powód, by wstrzymać użytkowanie, nie zachęta do przyjęcia korzystniejszego terminu.